Ireo fototarazo tafiditra amin'ny fiasan'ny hery fiarovana dia manana lamina fanehoana tsy mahazatra ao amin'ny atidohan'ny olona manana aretina ara-pitatitra sy ara-tsaina sasany, anisan'izany ny autisme, araka ny fanadihadiana vaovao natao tamin'ny santionan'ny atidoha an'arivony taorian'ny fahafatesana.
Amin'ireo fototarazo hery fiarovana miisa 1.275 nodinihina, 765 (60%) no nihoatra na nidina ny fanehoana azy tao amin'ny ati-dohan'ny olon-dehibe manana iray amin'ireo aretina enina: autisme, schizophrenia, fikorontanan'ny bipolar, fahaketrahana, aretin'i Alzheimer, na aretin'i Parkinson. Miovaova arakaraka ny tranga ireo lamina fanehoana ireo, izay manondro fa samy manana "sonia" miavaka izy ireo, hoy i Chunyu Liu, mpikaroka mitarika, profesora momba ny psikiatria sy ny siansa momba ny fitondran-tena ao amin'ny Northern State Medical University any Syracuse, New York.
Araka ny voalazan'i Liu, ny fanehoan'ny fototarazo fiarovana dia mety ho mariky ny fivontosana. Io fiasan'ny hery fiarovana io, indrindra fa ao an-kibo, dia mifandray amin'ny autisme, na dia tsy mazava aza ny fomba fiasany.
"Ny fahatsapako dia ny hery fiarovana dia mitana anjara toerana lehibe amin'ny aretin'ny atidoha," hoy i Liu. "Mpilalao lehibe izy."
Nilaza i Christopher Coe, profesora emeritus momba ny psikolojia biolojika ao amin'ny Oniversiten'i Wisconsin-Madison, izay tsy nandray anjara tamin'ny fanadihadiana, fa tsy azo atao ny mahatakatra avy amin'ny fanadihadiana raha toa ka mitana anjara toerana amin'ny fiforonan'ny aretina na ny aretina mihitsy ny fiasan'ny hery fiarovana. Izany dia nitarika fiovana teo amin'ny fiasan'ny hery fiarovana. Job.
Nodinihin'i Liu sy ny ekipany ny haavon'ny fanehoan'ny fototarazo fiarovana miisa 1.275 tao amin'ny santionan'ny atidoha 2.467 taorian'ny fahafatesana, anisan'izany ny olona 103 voan'ny autisme sy olona 1.178 tsy voan'ny aretina. Avy amin'ny tahiry transcriptome roa, ArrayExpress sy Gene Expression Omnibus, ary koa avy amin'ny fanadihadiana hafa navoaka teo aloha, no nahazoana ny angon-drakitra.
Samy hafa amin'ny an'ny vondrona fanaraha-maso ny salan'isan'ny fanehoana gène 275 ao amin'ny ati-dohan'ny marary autiste; Ny ati-dohan'ny marary Alzheimer dia manana gène 638 samy hafa fanehoana, arahin'ny schizophrenia (220), Parkinson (97), bipolar (58), ary fahaketrahana (27).
Niovaova kokoa ny haavon'ny fanehoan-kevitra tamin'ny lehilahy autiste noho ny tamin'ny vehivavy autiste, ary samy hafa kokoa ny atidohan'ny vehivavy ketraka raha oharina amin'ny an'ny lehilahy ketraka. Ireo aretina efatra sisa dia tsy naneho fahasamihafana teo amin'ny lahy sy ny vavy.
Ny endrika fanehoana mifandraika amin'ny autisme dia mampahatsiahy kokoa ny aretina ara-pitatitra toy ny Alzheimer sy Parkinson raha oharina amin'ny aretina ara-tsaina hafa. Araka ny famaritana, ny aretina ara-pitatitra dia tsy maintsy manana toetra ara-batana fantatra ao amin'ny atidoha, toy ny fahaverezan'ny neurons dopaminergic mampiavaka azy amin'ny aretin'i Parkinson. Mbola tsy namaritra io toetra mampiavaka ny autisme io ny mpikaroka.
“Ity [fitoviana] ity dia manome lalana fanampiny izay mila jerentsika fotsiny,” hoy i Liu. “Angamba indray andro any dia ho azontsika tsara kokoa ny momba ny patolojia.”
Ny fototarazo roa, CRH sy TAC1, no matetika niova tamin'ireo aretina ireo: nihena ny tahan'ny CRH tamin'ny aretina rehetra afa-tsy ny aretin'i Parkinson, ary nihena ny tahan'ny TAC1 tamin'ny aretina rehetra afa-tsy ny fahaketrahana. Samy misy fiantraikany amin'ny fiasan'ny microglia, izay sela fiarovana ao amin'ny atidoha, ireo fototarazo roa ireo.
Nilaza i Coe fa ny fiasan'ny microglia tsy mahazatra dia mety "hanelingelina ny neurogenesis sy ny synaptogenesis ara-dalàna", izay manakorontana toy izany koa ny asan'ny neuronal amin'ny toe-javatra isan-karazany.
Nahitana tamin'ny fanadihadiana natao tamin'ny taona 2018 momba ny sela ao amin'ny atidoha taorian'ny fahafatesana fa mitovy ny fanehoana ireo fototarazo mifandray amin'ny astrocytes sy ny fiasan'ny synaptic amin'ny olona voan'ny autisme, schizophrenia, na aretina bipolar. Saingy hitan'ny fanadihadiana fa be loatra ny fanehoana ireo fototarazo microglial amin'ny marary voan'ny autisme.
Mety ho voan'ny "aretina neuroinflammatory" ireo olona manana fiasan'ny fototarazo hery fiarovana bebe kokoa, hoy i Michael Benros, mpitarika ny fandalinana sady profesora momba ny psikolojia biolojika sy ara-pitsaboana mazava tsara ao amin'ny Oniversiten'i Copenhagen any Danemark, izay tsy nandray anjara tamin'ny asa.
"Mety ho mahaliana ny manandrana mamantatra ireo vondron'olona mety ho voan'izany ary manolotra fitsaboana manokana kokoa ho azy ireo," hoy i Benroth.
Hitan'ny fanadihadiana fa ny ankamaroan'ny fiovan'ny fanehoan-kevitra hita ao amin'ny santionan'ny sela ao amin'ny atidoha dia tsy hita ao amin'ny angon-drakitra momba ny lamina fanehoan-kevitra momba ny fototarazo ao amin'ny santionan-dra avy amin'ny olona voan'io aretina io ihany. Ny zavatra "somary tsy nampoizina" dia mampiseho ny maha-zava-dehibe ny fandalinana ny fandaminana ny atidoha, hoy i Cynthia Schumann, profesora momba ny psikiatria sy ny siansa momba ny fitondran-tena ao amin'ny MIND Institute ao amin'ny UC Davis, izay tsy nandray anjara tamin'ny fanadihadiana.
Manamboatra modely sela i Liu sy ny ekipany mba hahatakarana bebe kokoa raha toa ka anton-javatra mahatonga ny aretin'ny atidoha ny fivontosana.
Navoaka voalohany tao amin'ny Spectrum, tranonkala fikarohana momba ny autisme, ity lahatsoratra ity. Tonony ity lahatsoratra ity: https://doi.org/10.53053/UWCJ7407